Trochę anatomii

Ogólnie o barku, anatomia

Bark to złożona struktura złożona ze szkieletu kostnego, na którym zawieszony jest układ mięśni, ścięgien i więzadeł. Samo określenie „bark” to nazwa funkcjonalna. Anatomicznie to grupa 4 połączeń kostnych – na bark składają się staw ramienno-łopatkowy, staw barkowo-obojczykowy, staw mostkowo-obojczykowy i połączenie żebrowo-łopatkowe. 

Struktury te współpracują by zapewnić barkowi szeroki zakres ruchomości, pozwalając na zgięcie, wyprost, przywiedzenie, odwiedzenie oraz rotację wewnętrzną i zewnętrzną. 

W diagnostyce bólu barku bierze się pod uwagę różne czynniki. Ewaluacja objawów powinna prowadzić do diagnozy, ale nie zawsze do diagnozy pojedycznej  – często ból barku wywołany jest przez kilka patologii, np. zmiany zwyrodnieniowe stawu barkowo-obojczykowego współistnieją często z tendinozą ściegien stożka rotatorów (jedno prowadzi do drugiego i najlepiej zająć się obiema patologiami aby osiągnąć lepszy wynik leczenia); patologia w barku może współistnieć z dyskopatią odcinka szyjnego kręgosłupa – i tu należy leczyć oba schorzenia. 

Niektóre patologie barku są specyficzne dla wieku i pewnych aktywności pacjenta, zarówno aktywności sportowej jak i życia codziennego – powtarzająca się przez wiele lat czynność podnoszenia ciężkich przedmiotów będzie odmienna w objawach w porównaniu z młodym pacjentem po urazie barku. Nie ma jednego wzorca dol. bólowych barku, każdy pacjent powinien być zbadany, a zdarza się, że badanie przedmiotowe (fizykalne) musi być powtórzone. Pamiętajmy również o tym, że badanie przedmiotowe musi być skorelowane z badaniami diagnostycznymi.

Reasumując: dokładna ocena kliniczna całej obręczy barkowej w połączeniu ze znajomością anatomii, wywiadu medycznego, badania fizykalnego i badań obrazowych ukierunkowanych na problem pacjenta umożliwia lekarzowi opracowanie algorytmu leczenia urazów i bólu barku. Nie zapominajmy też o diagnostyce różnicowej patologii kręgosłupa szyjnego – część objawów może pochodzić ze szkieletu osiowego.

Anatomia barku:

Staw ramienny (ramienno-łopatkowy)

Staw ramienno – łopatkowy to połączenie między głową kości ramiennej i panewką łopatki. Powierzchnie stawowe stanowi chrząstka szklista, jedynie ok. 30% pow. stawowych ma ze sobą stały kontakt niezależnie od ruchu w stawie. Przez to staw ramienno – łoptkowy jest stawem niestabilnym. Stabilność zapewniają więc struktury dookoła tj. stabilizatory statyczne (więzadło kruczo-ramienne, 3 więzadła obrąbkowo-ramienne, torebka stawowa, obrąbek stawowy) oraz dynamiczne (mięśnie oraz ich ścięgna). Staw ma kilka kaletek wokół (niewielkich przestrzeni wypełnionych płynem ochraniających staw). Zakres ruchomości stawu jest duży dzięki małemu kontaktowi powierzchni stawowych, staw ramienny odwodzi i przywodzi ramię, zgina i prostuje ramie, rotuje do wewnątrz i zewnątrz. Dolegliwości bólowe stawu ramiennego są jednymi z najczęstszych powodów wizyt u ortopedy,  obserwujemy tu uszkodzenia zwyrodnieniowe lub urazowe ścięgien stożka rotatorów.

Staw barkowo-obojczykowy

Staw barkowo-obojczykowy to połączenie wyr. barkowego panewki i końca barkowego obojczyka. Powierzchnie stawowe stanowią chrząstki włókniste, między nimi często występuje krążek stawowy. Staw stabilizowany jest więzadłami: barkowo-obojczykowym (często występującym jako górne i dolne) oraz kruczo-obojczykowym (składa się z czworobocznego i stożkowatego).

Staw mostkowo-obojczykowy

Staw mostkowo-obojczykowy to połączenie obojczyka z mostkiem i pierwszym żebrem, łączy bark z klatką piersiową. Czynnościowo to staw kulisty o niewielkiej ruchomości. Powierzchnie stawowe pokryte są chrząstką włóknistą, zazwyczaj występuje tu krążek stawowy. Staw stabilizują więzadła mostkowo-obojczykowe, międzyobojczykowe i żebrowo-obojczykowe. Więzadła stawu sa bardzo silne, przez co rzadko dochodzi tu do zwichnięcia, częściej obserwujemy złamania obojczyka. 

Staw barkowo obojczykowy i mostkowo obojczykowy są stawami o małej ruchomości, za to stawy te sa bardzo ważne dla funkcji i ruchów łopatki – przesuwają łopatkę i całą obręcz kończyny górnej na klatce piersiowej. 

Ruchy łopatki

Połączenie łopatki z klatką piersiową nie jest stawem. Połączenie to stanowi grupę pętli mięśniowych. Można powiedzieć, że łopatka zawieszona jest w mięśniach „tak jakby w powietrzu” na licznych mięśniach. Ruch do góry zapewniają część górna m. czworobocznego, dźwigacz łopatki, m. równoległoboczny; ruch do dołu cz. dolna m. czworobocznego, piersiowy mniejszy i większy, zębaty przedni, najszerszy grzbietu; do przodu oba mm. piersiowe i zębaty przedni; do tyłu czworoboczny, równoległoboczny, najszerszy grzbietu. 

Urazy mięśni poruszających łopatką są rzadkie, ale niestety zdarzają się, np. na siłowni przy nieprawidłowo wykonywanych ćwiczeniach na ławeczce. 

Co to stożek rotatorów (mankiet rotatorów)

Stożek rotatorów to grupa 4 ścięgien, które odpowiadają za ruch w stawie ramiennym. Mają swój przyczep na głowie kości ramiennej, są to ścięgna mięśnia: nadgrzebieniowego, podgrzebieniowego, obłego mniejszego i podłopatkowego. Trzy pierwsze przyczepiają się do guzka większego, czwarty do guzka mniejszego k. ramiennej. Jako, że staw ramienny jest stawem wiszącym i jest zawieszony m.in. na tych 4 ścięgnach z tego powodu często dochodzi do zwyrodnieniowego uszkodzenia stożka, najczęściej ścięgna. m. nadgrzebieniowego. 

Obrąbek panewki, więzadła i ścięgno bicepsa

Staw ramienno-łopatkowy jest otoczony cienką, luźną, włóknistą torebką. Przednie zgrubienia torebki – nazywane więzadłami obrąbkowo-ramiennymi górnym, środkowym i dolnym – wraz z obrąbkiem panewki, są głównymi stabilizatorami statycznymi stawu ramiennego. Obrąbek zwiększa kontakt powierzchni stawowych stawu ramiennego przez co zwiększa jego stabilność i jest włóknistym przyczepem więzadeł obrąbkowo-ramiennych. Do górnej części obrąbka przyczepia się ścięgno głowy długiej mięśnia dwugłowego ramienia.